Gian lận thi cử, nếu chỉ xảy ra ở một vài cá nhân, có thể được xem là hành vi sai phạm cần xử lý. Nhưng khi những thông tin về dấu hiệu bất thường liên tiếp xuất hiện ở nhiều địaphương, từ Tuyên Quang đến Hưng Yên, Quảng Trị và có thể còn những nơi khác đang được xác minh, câu chuyện không còn đơn giản là chuyện của vài thí sinh hay vài cán bộ coi thi. Một nền giáo dục muốn đào tạo con người trung thực nhưng lại để xảy ra gian lận trong thi cử thì chẳng khác nào dạy học sinh rằng: hãy sống ngay thẳng, miễn là đừng để bị bắt gặp.
Đáng lo hơn, nếu người lớn làm sai mà trẻ em chứng kiến, thông điệp mà các em nhận được sẽ là gì? Khi điểm số được đặt cao hơn năng lực, thành tích được coi trọng hơn sự thật, thì gian lận không còn là một hành vi cá biệt. Nó có nguy cơ trở thành một thứ “văn hóa thành tích” được nuôi dưỡng qua nhiều thế hệ.
Thầy làm hư trò, trò cũng có thể làm hư thầy. Nhưng đáng sợ nhất là cả một hệ thống cùng quen với việc coi nhẹ sự trung thực. Vậy câu hỏi cần được đặt ra là: Nếu ngay cả kỳ thi còn không bảo đảm được sự công bằng, chúng ta đang giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người có năng lực, hay chỉ đang đào tạo những người giỏi tìm cách vượt qua luật lệ?










