Ngày 17/4/2026, theo giới quan sát một cột mốc đáng chú ý trong lịch sử lập pháp Việt Nam khi Bộ Công an chính thức công bố Dự thảo Hồ sơ Chính sách cho dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi.
Sự kiện này ngay lập tức làm dấy lên những lo ngại của giới chuyên gia pháp lý và công luận về bản chất của quản trị quốc gia ở Việt nam hiện nay.
Theo đó, việc để cho Bộ Công an trở thành chủ thể chính trong thiết kế khung chính sách pháp lý, là một sự dịch chuyển quyền lực hết sức nguy hiểm.
Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là nội dung các điều khoản sẽ thay đổi ra sao, mà là lằn ranh công lý đang dịch chuyển về đâu, khi người chủ trì vấn đề lập pháp cũng chính là người thực thi trên thực tế.
Theo giới luật học, trong một hệ thống tư pháp truyền thống dựa trên nguyên tắc kiểm soát và đối trọng, thì chức trách này phải được giao cho Bộ Tư pháp hoặc các cơ quan lập pháp chuyên trách để đảm bảo tính khách quan.
Việc để cho Bộ Công an trực tiếp chủ trì xây dựng đang phản ánh một thực tế đáng lo ngại, đó là, không nên để các cơ quan thực thi pháp luật và trấn áp tội phạm nắm trọng trách này.
Giới quan sát lo ngại rằng, khi người xây dựng luật cũng là người thực thi pháp luật, sẽ có nguy cơ ưu tiên hiệu quả trấn áp và thuận tiện cho lực lượng công an, thay vì việc bảo vệ quyền tự do cá nhân hay đảm bảo công bằng trong tố tụng.
Bộ luật hình sự khi nhìn qua lăng kính của Bộ Công an thường có xu hướng mở rộng phạm vi tội phạm hóa hoặc tăng cường các chế tài cưỡng chế. Điều đó có thể thu hẹp không gian sinh tồn của nguyên tắc thượng tôn pháp luật.
Đáng quan ngại hơn cả là yếu tố thời gian trong quy trình lấy ý kiến từ công chúng. Việc Bộ Công an ấn định khoảng thời gian quá ngắn – chỉ khoảng hơn 20 ngày để lấy ý kiến đóng góp cho một Dự án luật có tầm quan trọng đang gây tranh cãi.
Với thời gian gấp gáp, quá ngắn ngủi giới chuyên gia và công chúng khó có thể xem xét nghiên cứu thấu đáo để đưa ra những phản biện có giá trị.
Đây là một sự vội vã khó hiểu đối với một Dự án luật quan trọng trong đời sống xã hội mà lẽ ra cần dược tạo điều kiện nhiều hơn cho sự bền vững trong nhiều thập kỷ?
Khi bộ luật hình sự thiếu đi sự phản biện đa chiều từ phía luật sư, giới chuyên gia và người dân để từ đó nhà nước sẽ ngày càng siết chặt kiểm soát, còn người dân phải gánh chịu toàn bộ những rủi ro pháp lý tiềm ẩn.
Một câu hỏi lớn được đặt ra trong lúc này, đó là, ai sẽ là người giám sát quá trình soạn thảo này để đảm bảo dự thảo không thiên lệch cho quyền lực nhà nước?
Trong một cấu trúc chính trị mà vai trò của các cơ quan kiểm soát độc lập còn hạn chế như ở Việt nam, điều này sẽ càng tạo điều kiện cho ngành Công an ngày càng bao trùm hơn trong mọi lĩnh vực đời sống.
Nguy hiểm hơn, nếu Bộ luật Hình sự mới ưu tiên sự thuận tiện cho cơ quan điều tra hơn là sự bảo mật và bảo vệ quyền lợi của bị can, bị cáo…, thì cán cân công lý chắc chắn sẽ có vấn đề.
Khi đó, công bằng tố tụng không còn là đích đến cao nhất, mà chỉ là một yếu tố đã bị chi phối bởi mục tiêu giữ gìn trật tự xã hội của Bộ Công an.
Đây chính là phép thử cho năng lực thiết kế pháp lý của nhà nước Việt nam trong kỷ nguyên mới, nơi mà mọi hành vi của công dân đều có thể bị kiểm soát bởi các luật lệ hà khắc trong một thể chế “công an trị” đang kiểm soát toàn diện.
Nếu không có một cơ chế giám sát thực quyền từ Quốc hội và sự phản biện quyết liệt từ các chuyên gia trong giới pháp lý, thì Bộ luật Hình sự sửa đổi sẽ thách thức cấu trúc pháp lý nhằm bảo vệ cho người yếu thế và cả toàn xã hội.
Trà My – Thoibao.de
