Khi ngân khố ngày càng eo hẹp, nhiều chính sách bắt đầu rời xa logic kinh tế để bước vào vùng “làm bừa có tính toán”. Đề xuất thu thuế dựa trên mọi khoản tiền chảy vào tài khoản cá nhân đang được nhìn nhận như một biểu hiện rõ nét. Trên danh nghĩa, đó là “chống thất thu”. Nhưng trong thực tế, nó biến mọi hoàn cảnh khó khăn của người dân thành nguồn thu tiềm năng cho ngân sách.
Tiền vay để cầm cự qua tháng, tiền người thân gửi chữa bệnh, tiền phúng điếu lo tang lễ, tiền mừng cưới hay hỗ trợ sinh hoạt… đều có nguy cơ bị gom chung thành “thu nhập”. Nhà nước không cần biết tiền từ đâu, dùng làm gì; chỉ cần có dòng tiền là đủ căn cứ đánh thuế. Đây không còn là quản lý tài chính, mà là tận thu trên sự khốn khó.
Thông điệp ngầm được gửi ra xã hội rất lạnh lùng: muốn an toàn thì đừng nhận tiền. Khi chính sách khiến người dân sợ cả sự giúp đỡ lẫn nhau, niềm tin xã hội bị bào mòn. Người yếu thế bị đẩy vào thế hoặc khai gian, hoặc né tránh hệ thống ngân hàng, làm kinh tế ngầm phình to và kỷ cương thuế sụp đổ.
Thuế, về nguyên tắc, chỉ đánh vào thu nhập thực sự phát sinh. Đánh đồng tiền vay, tiền cứu trợ với thu nhập là xóa bỏ ranh giới căn bản của quản lý tài chính. Một chính sách ra đời trong cơn khát ngân sách có thể lấp lỗ trước mắt, nhưng cái giá dài hạn phải trả là niềm tin của người dân vào nhà nước.
