“Tuyên phạt” cựu Bộ trưởng Kim Tiến: Chống tham nhũng hay chạy tội cho tội phạm?

Chiều ngày 7/10/2026, Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân Tối cao tại Hà Nội đã tuyên giảm hình phạt đối với cựu Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến từ 6 năm tù xuống còn 3 năm tù. Quyết định này ngay lập tức thổi bùng một cuộc tranh luận nảy lửa trong dư luận.

Với câu hỏi: Phải chăng hệ thống tư pháp đang gửi đi một thông điệp rằng, chỉ cần gây ra thiệt hại khổng lồ rồi nộp đủ tiền khắc phục là có thể đổi lấy sự khoan hồng tối đa?

Đáng chú ý, về mặt pháp lý, bà Nguyễn Thị Kim Tiến không bị kết án về tội tham ô hay nhận hối lộ, mà bị quy kết tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí” theo Điều 219 Bộ luật Hình sự.

Vụ án liên quan đến hai dự án cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức đã làm thất thoát và lãng phí của ngân sách quốc gia hơn 700 tỷ đồng. Trong bản án sơ thẩm tuyên ngày 27/5/2026, bà Tiến chịu mức án 6 năm tù và buộc phải khắc phục nghĩa vụ cá nhân 108 tỷ đồng.

Bước sang giai đoạn phúc thẩm, sau khi hoàn trả 108 tỷ đồng và thậm chí tự chủ động nộp thêm 1,1 tỷ đồng khắc phục hậu quả của vụ án, mức án của cựu Bộ trưởng ngay lập tức được giảm xuống chỉ còn một nửa.

Theo Tòa Phúc thẩm, quyết định giảm án dựa trên việc khắc phục hậu quả, có thái độ hợp tác thành khẩn, thành tích công tác, và những đóng góp lớn cho ngành y tế. Hơn nữa, hai cơ sở bệnh viện đã chính thức có đơn xin bãi nại cho bà Tiến.

Cho dù, việc khắc phục hậu quả là nghĩa vụ dân sự bắt buộc và là một tình tiết giảm nhẹ theo luật định. Nhưng ranh giới giữa một tình tiết giảm nhẹ hợp lý với việc biến tiềm lực tài chính của bà cựu Bộ trưởng trở thành “tấm vé thông hành” để giảm án là điều không thuyết phục.

Theo Khoản 3 Điều 219 Bộ luật Hình sự quy định rất rõ: hành vi gây thất thoát, lãng phí từ 1 tỷ đồng trở lên phải đối mặt với khung hình phạt từ 10 năm đến 20 năm tù.

Việc bà Tiến – một cựu quan chức cao cấp đứng đầu ngành y tế, gây ra thiệt hại tới hàng trăm tỷ đồng nhưng cuối cùng chỉ chịu mức án 3 năm tù – thấp hơn rất nhiều so với khung hình phạt do luật định, đã đặt ra câu hỏi nhức nhối về sự trừng phạt của pháp luật.

Công luận đặt câu hỏi: Nếu một người nghèo phạm tội, họ lấy đâu ra tiền tỷ để tạo “tình tiết giảm nhẹ”? Khi yếu tố tiền bạc đóng vai trò quá lớn trong việc quyết định số năm tù thì công lý có đảm bảo tính công bằng?

Hơn nữa, bản chất của 109 tỷ đồng mà bà Tiến khắc phục không phải là một sự hy sinh, mà nó là nghĩa vụ bắt buộc để khắc phục những tổn thất do sai phạm quản lý gây ra cho nhà nước.

Mục tiêu tối thượng của luật hình sự là tạo ra sức răn đe để người nắm giữ quyền lực không dám và không thể vi phạm.

Nếu thực tiễn tư pháp vô tình tạo ra tâm lý “cứ làm sai, nếu bị phát hiện thì nộp tiền trả lại để giảm án”, thì pháp luật sẽ bị biến thành đặc ân cho kẻ tham nhũng.

Khi đó, những người như bà Kim Tiến sẽ “cân đo, đong đếm” xem lợi ích đạt được là thế nào; khả năng bị phát hiện ra sao và giá phải trả bằng tiền để nhận sự khoan hồng là bao nhiêu?

Chống tham nhũng không dừng lại ở việc thu hồi tài sản về cho ngân sách hay xử lý một vài cựu quan chức, mà quan trọng hơn là phải giữ vững kỷ cương phép nước, và thượng tôn pháp luật.

Quyền lực càng lớn thì trách nhiệm pháp lý càng phải nặng nề. Khi cái giá phải trả cho những quyết định làm thất thoát hàng trăm tỷ đồng công quỹ chỉ dừng lại ở 3 năm tù, thì tính răn đe của toàn bộ hệ thống tư pháp đã bị xói mòn nghiêm trọng.

Bản án dành cho Nguyễn Thị Kim Tiến vì vậy đang tạo ra một tiền lệ hết sức nguy hiểm, khi tính răn đe của luật pháp đối với những kẻ tham nhũng đã hoàn toàn bị triệt tiêu?