Có những câu chuyện mà ngòi bút vừa đặt xuống, chính quyền đã kịp nhấc lên thành… hồ sơ. Vụ “Chuyện với Thanh” gây xôn xao dư luận lại xuất hiện một nghịch lý đầy kịch tính: người viết sách với ý định ca ngợi Hồ Chí Minh, nhưng cuối cùng lại bị bắt vì bị cáo buộc “bôi nhọ Hồ Chủ tịch”. Đúng là văn tự đôi khi có số phận lạ lùng: tác giả nghĩ mình đang dựng tượng, còn nhà chức trách lại nhìn thấy… một nhát búa.
Hơn nửa thế kỷ trước, miền Nam cũng từng có một vụ án văn tự mang màu sắc tương tự. Nhà văn Ngô Thế Vinh bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa truy tố liên quan đến bút ký “Mặt trận ở Sài Gòn”. Một bên nói mình viết vì tổ quốc, bên kia nhìn thấy nguy cơ đối với xã hội. Thế là chữ nghĩa từ trang giấy bước thẳng vào pháp đình, còn dư luận thì nổi sóng. Nhưng điểm tương đồng cũng chỉ đến đó. Bóc lớp ngôn từ và bối cảnh, hai câu chuyện phơi ra hai hệ giá trị, hai cách nhìn về trách nhiệm công dân và quyền tự do viết.
Có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất nằm ở chỗ: một khi văn chương bị đặt dưới lăng kính “hữu tội” hay “vô tội”, câu hỏi không còn đơn giản là tác giả viết gì, mà là ai có quyền định đoạt ý nghĩa của những dòng chữ ấy. “Văn dĩ tải đạo”, chữ nghĩa vốn được xem là phương tiện chuyên chở tư tưởng. Nhưng khi tư tưởng va vào quyền lực, con chữ có thể hóa thành chứng cứ, tác giả thành bị cáo, còn một cuốn sách thì bỗng mang số phận chẳng khác gì… vật chứng.
https://www.facebook.com/share/p/1CBmSpSXwZ/
